Zwaarlijvigheid

Een epidemie in de moderne samenleving en de ontwikkelingslanden

 Wat is overgewicht?

Overweight

Overgewicht en obesitas zijn twee graden in een toestand die gekenmerkt wordt door een toenemende opstapeling van lichaamsvetten, waardoor de gezondheid in gevaar komt.

Obesitas kan op verschillende manieren gemeten worden.

Een van die manieren is het bepalen van de Body Mass Index, kortweg BMI.

Om in goede gezondheid te zijn, moet de BMI tussen 18.5 en 25 kg/m² liggen. Overgewicht komt overeen met een BMI tussen 25 en 30 kg/m².
Obese personen, d.w.z. zij bij wie de BMI hoger is dan 30 kg/m², worden blootgesteld aan gezondheidsproblemen, en dit risico verhoogt proportioneel met de BMI.

Gezondheidsrisico’s verbonden aan obesitas

  • Arteriële hypertensie (hoge bloeddruk)
  • Hypercholesterolemie
  • Type 2 diabetes
  • Rugklachten, artrose
  • Arteriosclerose (aderverkalking), hartinfarct, beroerte (CVA of cerebrovasculair accident)

Recent wordt meer en meer de klemtoon gelegd op een toegenomen buikomtrek die met een gewone lintmeter gemakkelijk te meten valt. Het is bewezen dat deze omtrek een nauwkeurige indicatie is voor de risico’s op een van de hierboven vermelde problemen.

  • Voor mannen betekent meer dan 94 cm reeds een hoger risico,
  • Voor vrouwen is dit meer dan 80 cm.

Top

 Oorzaken van overgewicht

Een onevenwichtige voeding is meestal de oorzaak van een toenemend gewicht. Bovendien wordt er steeds minder fysieke inspanning geleverd in het dagelijkse leven (TV kijken, PC spelletjes, een sedentaire job).

Personen met een onevenwichtige voeding gebruiken gewoonlijk te veel vetten en te veel suikers. Dit overmatige vet- en suikergebruik betekent een surplus aan energie voor het lichaam. In geval van te weinig beweging wordt deze energie niet verbrand maar onder vorm van lichaamsvet opgeslagen. Overgewicht treedt op wanneer de energie-inname uit de voeding hoger ligt dan het energieverbruik van het lichaam.

Factoren die obesitas veroorzaken:

  • slechte voedingsgewoonten
  • onvoldoende lichaamsbeweging
  • familiale antecedenten
  • onderliggende ziekten zoals type 2 diabetes

Top 

 Wordt overgewicht genetisch bepaald?

Over het algemeen blijken de genen maar voor 25-40% verantwoordelijk te zijn voor obesitas.

Het is mogelijk dat de genen een invloed hebben op het energieverbruik, de eetlust of de omzetting van de voedingstoffen. Recent werden een aantal genen geïdentificeerd en met obesitas in verband gebracht. Zo vond men mutaties van het leptinegen, van de melanocortine 4 receptor, van het enzym dat cholesterol splitst en van een transcriptiefactor, PPAR gamma.

Top 

 Hoe overgewicht diagnosticeren?

De diagnose van obesitas berust op het verzamelen en analyseren van volgende elementen:

  • familiale antecedenten, eetgewoonten, sociaal milieu en psychologische factoren
  • buikomtrek
  • bepalen van de bloeddruk, de bloedlipiden en het glucosegehalte
  • gewicht, lengte: berekening van de BMI

Wat is de BMI?

Met de Body Mass Index wordt geëvalueerd of en in welke mate iemand overgewicht heeft.

De formule berust op het gewicht en de lengte.

BMI_formula

Hoe belangrijk is de buikomtrek?

De verhouding tussen de buik- en de heupomtrek geeft een belangrijke aanduiding over hoe de vetten verdeeld zijn. Dit speelt een grote rol in de pathologie gelieerd aan obesitas; de risico’s zijn inderdaad veel groter wanneer de vetten abdominaal gesitueerd zijn (silhouet in appelvorm, verhouding buik/heupen >1) dan wanneer perifeer (peervorm, verhouding buik/heupen <0.9). De verhouding buik/heupen werd lang gebruikt om een silhouetindicatie te geven maar heeft geneeskundig aan belang verloren daar een simpele meting van de buikomtrek al voldoende informatie geeft over het gezondheidsrisico.

Zo vertonen vrouwen met een buikomtrek > 80 cm en mannen met een buikomtrek > 94 cm een verhoogd risico op obesitas.                           

Top

 Hoe overgewicht behandelen?

1. Realistische verwachtingen

Het succes van de behandeling hangt af van het realisme van het objectief en de wil van de patiënt om dit te bereiken:

  • Een gewichtsverlies in de orde van 5-10% (of 5-10 kg bij een gewicht van 100 kg) is al een bemoedigend resultaat.
  • In sommige gevallen wordt een afname van de geassocieerde aandoening (hypertensie, type 2 diabetes, hyperlipidemie) beoogd met een verbetering van de algemene gezondheid tot gevolg.
  • Na het gewichtsverlies dient het accent te worden gelegd op het behouden van het gewicht op lange termijn (zelfs na een licht gewichtsverlies). Dit is van cruciaal belang voor het behouden van een goede gezondheid.

2. Richtlijnen voor een gewichtsverlies op lange termijn

  • Raadpleeg een dokter naar keuze.
  • Verander uw voedingsgewoonten door meer fruit, groenten en vezels te eten. Vermijd vet toe te voegen aan bereidingen. Kies meer voor vetarme voedingsmiddelen. Laat u bijstaan door een diëtist(e).
  • Neem meer lichaamsbeweging. Begin met regelmatig enkele malen per week tenminste 30 minuten te wandelen.
  • Stel een realiseerbaar objectief, d.w.z. een gewichtsverlies van 1 tot 2 kg per maand.

3. Behandeling met geneesmiddelen en begeleidend programma

Het innemen van een anti-obesitas geneesmiddel wordt slechts gedaan op aanbeveling en voorschrift van een dokter en is supplementair aan een aangepast dieet en aan lichaamsoefeningen.

Om de artsen en hun patiënten te helpen, bestaan er programma’s die het mogelijk maken om progressief op een gezonde en blijvende manier de voedingsgewoonten te veranderen. Deze programma's geven op regelmatige basis advies, trucs en lekkere recepten om op een progressieve, gezonde en blijvende manier te vermageren. Spreek erover met uw arts of apotheker. Hij kan u de nodige informatie geven over hoe u toegang krijgt tot zo'n programma dat u helpt uw voedingsgewoonten aan te passen.

Top 

 Hoe overgewicht voorkomen?

Onze spieren verbruiken de meeste lichaamsenergie. Zowel bij rust als bij fysieke inspanning zal het organisme uit de vetten, de koolhydraten (suikers) en zuurstof de nodige energie putten en zo de vetverbranding stimuleren.

Bijgevolg is het iedereen aanbevolen aan lichaamsbeweging te doen. Wanneer dit niet mogelijk is of wanneer u een job hebt die weinig lichaamsbeweging vereist, is het aanbevolen zo weinig mogelijk vetten in te nemen. In ieder geval mogen de vetten niet hoger liggen dan 30% van de dagelijkse calorie-inname.

1. Lichaamsbeweging en sport

Walk

Niet alle sporten zijn geschikt voor iemand die gewicht wil verliezen.

Vooraleer een sport te beoefenen, is het aangeraden eerst uw gezondheid te laten evalueren door een arts. Deze zal u zeggen wat het beste is voor u – van een marathon tot een lange wandeling ’s morgens – en hoe te beginnen.

2. Verandering van eetgewoonten

Doeltreffend gewichtsverlies vraagt ook een verandering van eetgewoonten. Vasten of een drastisch dieet zijn niet de goede manieren om het beoogde resultaat te bekomen. Dit kan zelfs een gevaar betekenen voor de gezondheid en dikwijls wordt na het stoppen van het dieet meer gewicht bijgewonnen dan aanvankelijk verloren (het Jo-Jo effect). Wanneer men te dikwijls een ongeschikt dieet volgt en regelmatig opnieuw gewicht bijkomt, wordt het hoe langer hoe moeilijker om te vermageren.

Top

 Wat u moet weten

  • In België,
    - praktisch één Belg op twee (43%) heeft een BMI die hoger ligt dan 25
    - 20% van de Belgen hebben een BMI hoger dan 30 en zijn dus obees.
  • Bij 90% van de diabetespatiënten kan men stellen dat obesitas de oorzaak is van hun diaetes In België hebben meer dan 320'000 mensen type 2 diabetes. Ruim de helft weet het zelfs niet omdat de diabetes nooit gediagnosticeerd is.
  • Diabetes weegt ook heel zwaar door op het budget van volksgezondheid. In 1998 werd meer dan 1 miljard euro uitgegeven voor diabeteszorgen in België. Dit betekent ongeveer 9% van het totaal budget van volksgezondheid voor dat jaar.

Top